Wat Turkije ook doet, zij zullen naar Europa gaan
Foto: Joris van Gennip

Wat Turkije ook doet, zij zullen naar Europa gaan

ÇEŞME - Tussen de verlaten vakantiebungalows op het schiereiland Çesme loopt Yasin, een 28-jarige Koerd uit Iran. In zijn hand een plastic tas vol proviand, zijn kleding bedekt met witte zoutkringen die de Egeïsche Zee de nacht ervoor achterliet. Toen waagde hij met 44 anderen de tocht naar het Griekse eiland Chios, drie kilometer van de Turkse kust. Ver kwamen ze niet. Net onderweg voer hun rubberboot op een steen en kapseisde. In paniek gooiden de inzittenden al hun baggage overboord.

Nu wacht de bonte verzameling schipbreukelingen uit Afghanistan, Iran, Irak en Syrië op een nieuwe boot en instructies van hun smokkelaar, in een verlaten appartementencomplex in aanbouw. Als de avond valt licht aan de overkant het beloofde land op. Men stookt een vuurtje tegen striemende zeewind en de tot een dieptepunt gekelderde moraal. De chips en sigaretten die Yasin meebracht worden met gejuich begroet. Sommigen willen terug naar Istanbul, maar zonder geld is dat een onmogelijke opgave. Er zit niets anders op dan wachten en de kou te trotseren.

Turkije zei afgelopen weekend toe de vluchtelingenstroom naar de Europese Unie in te dammen. In ruil hiervoor ontvangt het land 3 miljard euro, mogen Turkse staatsburgers visavrij reizen naar Europa en wordt er weer onderhandeld over toetreding van Turkije tot de Europese Unie.

Finland

In de praktijk blijkt het heel lastig om mensen die niets te verliezen hebben te stoppen. ‘Ik bereik Griekenland of ik sterf op zee,’ legt Yama, een 31-jarige Afghaan zijn opties voor. Hij liet zijn vrouw en twee kinderen achter omdat zijn leven gevaar liep en hoopt na Griekenland Finland te bereiken. De lokale gendarmerie (vergelijkbaar met de marechaussee in Nederland, red.) in Çeşme weet niet wat het met de vluchtelingen aanmoet. Vrijwel dagelijks kapseizen er bootjes, waarna de gendarmerie de vluchtelingen oppikt en bijvoorbeeld op het busstation weer afzet.

Daags na het akkoord met de EU arresteerde de gendarmerie 1300 vluchtelingen in Çanakkale, de grootste operatie in maanden. Zij werden overgebracht naar terugkeercentra, maar die zitten overvol, vertelt advocaat Eda Bekçi, die vluchtelingen bijstaat voor de non-gouvernementele organisatie (ngo) Mülteci-Der. ‘De Turkse autoriteiten zijn niet in staat om de hele kust te controleren, laat staan dat ze de mogelijkheid hebben al deze mensen op te vangen,’ aldus Bekçi die de terugkeercentra vanwege haar werk van binnenuit kent. ‘Nu verblijven er soms wel zeshonderd mensen in een terugkeercentrum met een capaciteit van honderdvijftig mensen. Het personeel dat daar werkt is bovendien niet geschoold voor zulke crisissituaties.’

Vanuit de terugkeercentra sturen de autoriteiten de mensen naar vluchtelingenkampen in de grensregio, die opvang bieden aan zo'n 250.000 mensen, of naar hun land van herkomst. Met het akkoord voorziet Bekçi opgevoerde veiligheidsmaatregelen en de bouw van meer vluchtelingenkampen en terugkeercentra. ‘Wij zeggen al jaren dat het veel beter is om te investeren in duurzame oplossingen als toegang tot de arbeidsmarkt en onderwijs voor kinderen. Alleen zo kunnen we noodzakelijke integratie van Syriërs in de Turkse samenleving bevorderen,’ aldus Bekçi.

‘Het besef dat er ook Syriërs in Turkije zullen blijven, zelfs als de oorlog ten einde is, is nu eindelijk doorgedrongen bij de Turkse regering. Daarnaar handelen is een tweede,’ vervolgt Bekçi. Turkije beschouwt Syriërs niet als vluchtelingen, maar als gasten. In 1967 nam het een protocol bij het Vluchtelingenverdrag van Genève niet aan, waardoor het alleen personen die door gebeurtenissen in Europa vluchten als vluchtelingen kan aanmerken. Het maakt de meer dan twee miljoen gevluchte Syriërs kwetsbaar. Een wet die in het Turkse parlement voorlag om Syriërs toegang tot de arbeidsmarkt te verschaffen is vanwege de recente verkiezingen tot nader order uitgesteld.

Zwemvesten

In Izmir, de grootste stad in de omgeving, verkopen Syriërs hun laatste goud om te kunnen vertrekken en de smokkelaars te betalen. Van het akkoord met de EU heeft vrijwel geen vluchteling gehoord, laat staan dat het hen ervan weerhoudt de oversteek te maken. Plukjes vluchtelingen met dik ingepakte baby's en met vuilniszakken vol zwemvesten lopen af en aan naar een park aan de rand van de wijk Basmane. Daarvandaan brengen smokkelaars ze in busjes naar verschillende plekken aan de kust. Vervolgens proberen ze in rubberbootjes als die van Yasin Griekenland te bereiken.

Ook Mohammed, een 59-jarige Palestijnse visserman uit de Syrische havenstad Latakia, hoopt binnenkort via dat park naar Griekenland te vertrekken. Hij kwam net aan met zijn vrouw en vijf kinderen en verbleef met niet meer dan een handvol plastic tassen op straat. Zijn neefje organiseerde de reis naar Turkije. Met hulp van enkele toeschietelijke omstanders wordt een nacht in een hotel georganiseerd. Hoewel de meeste hotels geen Syriërs accepteren, strijkt een eigenaar met de hand over het hart en stelt twee kamers beschikbaar voor Mohammed en zijn familie.

Dokter Cem Terzi inspecteert de gezondheid van de fragiele, grijze man. Als oprichter van de ngo Halkarin Köprüsü ('Brug tussen de volkeren') nam Terzi net als meer burgers in Turkije het heft in eigen handen. Met een team van doktoren en vertalers biedt de organisatie medische steun. ‘Turkije heeft zijn deuren geopend, maar hier in Izmir is het aan het volk overgelaten om de mensen op te vangen,’ aldus Terzi, die het afgelopen jaar medische hulp verleende aan honderden Syriërs in Izmir. Hij noemt de situatie onhoudbaar. ‘Onze werkzaamheden zijn een druppel op een gloeiende plaat. De regering kan deze taken niet langer aan lokale ngo's als de zijne overlaten.’

Hoewel in Turkije geregistreerde Syriërs toegang hebben tot gezondheidszorg in staatsziekenhuizen is naar schatting van Terzi zo'n 80 procent van de Syriërs in Izmir niet geregistreerd. Sommigen zijn net gearriveerd, anderen werden eerder in het zuiden van het land geregistreerd. Uit angst voor de politie durven ze zich niet nogmaals te registreren. Vrijwilligers van Halkarin Köprüsü assisteren bij de registratie. Mohammed krijgt voorlopig alleen een paracetamol tegen de koorts en wordt geadviseerd rust te houden.

Terzi heeft net als Bekçi kritiek op het akkoord dat de EU en Turkije sloten: ‘Ik zie het als verraad van de westerse beschaving. Met een akkoord waar men zelf niet in gelooft, maakt het Turkije over de ruggen van vluchtelingen tot een openluchtgevangenis,’ aldus Terzi, die vreest dat het akkoord smokkelaars in de kaart speelt. ‘Als de veiligheidsmaatregelen worden opgevoerd, blijven criminelere smokkelaars over. Degenen die er het meest onder te lijden hebben zijn de vluchtelingen.’

Naaiatelier

Naast de vluchtelingen die direct doorreizen zijn er ook veel Syriërs die al langer in Turkije verblijven, maar vanwege het gebrek aan perspectief nog altijd overwegen naar de EU te vertrekken. Zo ook het gezin van Aylam, een 35-jarige kleermaker uit Homs. Sinds twee jaar woont hij met zijn vrouw en drie kinderen in Istanbulse wijk Fatih. Ook hier werkt hij, net als veel landgenoten, in een naaiatelier. Zes dagen per week is hij veertien uur per dag van huis. Hoewel hij veilig is, weet hij dat hij zijn kinderen niet de mogelijkheid kan bieden hun talenten te ontplooien.

‘Alles is hier tijdelijk, dat is geen manier om te leven,’ zegt Aylam op zijn vrije zondag in de woonkamer. Huiseigenaren en werkgevers gaan ervan uit dat Syriërs op een gegeven moment vertrekken. In maart moeten Aylam en zijn gezin het huidige appartement verlaten, omdat de eigenaar op zoek gaat naar een huurder die meer betaalt. Zonder legale status heeft hij geen poot om op te staan. Aylam overweegt zich met zijn gezin, als het weer beter en de zee rustiger is, ook in een zwemvest hijsen. Op zoek naar een toekomst.

De oudste dochter Mariya (9) heeft de oorlog in Syrië nog elke dag op haar netvlies staan. Onderweg naar school zag ze lijken liggen. Sinds kort gaat ze naar een van de weinige Syrische scholen in Istanbul. Vrijwilligers geven er les, het lesmateriaal is verouderd, de antwoorden vaak al ingevuld. Het overgrote deel van de Syrische kinderen in Turkije gaat vanwege de taalbarrière en de bureaucratische procedure niet naar school. Mariya droomt ervan om architect te worden. ‘Dan kan ik helpen de verwoeste gebouwen weer op te bouwen.’

Getagged onder :

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.