Cartoons: Ercan Akyol
Cartoons: Ercan Akyol

Valt er nog een beetje te lachen in Turkije, onder Erdogans censuur?

'De lange arm van Ankara' vatte de Duitse cabaretier Jan Böhmermann deze week stevig in de kraag. Zijn dreigende vervolging is uniek in Duitsland, maar in Turkije zelf strijden satirici al sinds jaar en dag tegen censuur en intimidatie. Zo ook cartoonist Ercan Akyol. Hij werkt voor de krant Milliyet, die de laatste jaren steeds meer onder invloed van de Turkse regering kwam.

Akyol begon na de coup van 1980 spotprenten te maken. Terwijl het leger in de jonge jaren van zijn carrière bepaalde wat wel en wat niet kon, zag Akyol de civiele AKP-regering het repressieve stokje de afgelopen jaren grif overnemen.

In zijn woonkamer vertelt de tekenaar dan ook dat de censuur in Turkije niet van vandaag of gisteren is. "Toen ik net begon met tekenen, stapten de militairen gewoon een krantenredactie binnen en zeiden: 'Jullie krant is voor de komende drie maanden gesloten.' Nu zijn het de hoofdredacties die ons uit angst voor de regering vertellen wat wel en niet kan. Men gaat tegenwoordig misschien subtieler te werk, maar de censuur heeft altijd bestaan."

Toch voelde Akyol zich als jonge tekenaar onder het militaire bewind vrijer dan de afgelopen jaren onder de AKP van Erdogan. "Als ik vroeger kritische cartoons over de regering maakte, wist ik dat ik de enige zou zijn die verantwoordelijk gehouden zou worden. Bovendien waren er veel meer mensen bereid om voor je in de bres te springen. Nu ligt dat anders. De intimidatie is groter en door mijn tekeningen kunnen redacteuren enorm in de problemen raken."

"Zo worden mijn ideeën al voordat ik ze op papier zet gecensureerd", zegt Akyol, die ondanks de zelfcensuur continu vreest zijn baan te verliezen.

Naast de angst voor ontslag zagen verschillende collega's zich ook geconfronteerd met rechtszaken. Neem Musa Kart, een bevriende collega van Akyol bij de krant Cumhuriyet, een seculiere oppositiekrant waarvan hoofdredacteur Can Dündar en redacteur Erdem Gül onlangs vervolgd werden voor een verhaal over wapentransporten van de Turkse geheime dienst naar Syrië. Na twee maanden gevangenschap kwamen de twee, die aangeklaagd werden voor spionage, eind februari vrij. Hun proces loopt nog altijd.

"Musa Kart publiceerde een cartoon waarop Erdogan afgebeeld stond als kat verstrengeld in een bol wol. Het was een verwijzing naar een nieuwe wet over het hoger onderwijs, die zo gecompliceerd was dat Erdogan erin verstrikt raakte. Ik vond het ongelooflijk dat hij vervolgd werd, want ik heb veel heftiger tekeningen gemaakt. Dat is ook de moeilijkheid: je weet niet wat wel en wat niet kan. Maar persoonlijke kritiek aan het adres van de president is de laatste jaren het grootste taboe", zegt Akyol.

Ondanks alle moeilijkheden blijft hij onverdroten doortekenen, vanuit de overtuiging dat humor machthebbers uiteindelijk toch te slim af is. "Ik geloof dat humor de sterkste manier is om machthebbers te bekritiseren. Machthebbers zijn bang voor humor omdat ze het zelf niet hebben. Reguliere kritiek is makkelijker af te wenden. Humor kunnen ze alleen censureren."

Ondanks de censuur verschijnen in Turkije nog satirische tijdschriften, zoals Leman, Penguen en Uykusuz, populair onder jongeren in de steden in het westen van het land. Vaak is de AKP-regering het mikpunt van spot. Met hun censuur schieten de machthebbers zichzelf volgens Akyol in de voet. "Hoe repressiever de machthebbers, hoe meer ze de aandacht vestigen op een cartoon."

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.