Verder leven tussen de puinhopen
Foto: Tan Tunali

Verder leven tussen de puinhopen

DIYARBAKIR - Bovenop een dak aan de rand van Sur, het historische centrum van Diyarbakir, kijkt Dogan tussen de gedroogde pepers neer op wat eens zijn huis was. Twee oranje graafmachines zetten hun tanden in het puin. Stofwolken stijgen op en vrachtwagens voeren de brokstukken af naar een dumpplek ver buiten de historische stadmuren. Als hij tijd heeft, en uit het oog van politie weet te blijven, komt hij kijken naar de plek waar zijn drie kinderen opgroeiden.

‘Het kostte me twee maanden hard werk om mijn huis met mijn eigen handen op te bouwen,’ vertelt Dogan die in de jaren ’90 net als veel inwoners van Sur zijn huis in de omgeving van Diyarbakir ontvluchtte voor het geweld. ‘Hier was mijn gezin gelukkig, al was het met weinig,’ vervolgt de straatverkoper van de lokale suikerdrank serbet. In december vorig jaar liet hij alles achter en vluchtte hij met zijn gezin naar het huis van een familielid.

103 dagen lang vonden er operaties plaats in de straten van Sur en bleven verschillende wijken afgesloten. De YPS, een jeugdtak van de Koerdische afscheidingsbeweging PKK, wierp barricades op in de nauwe straten en leverde slag met het Turkse leger. Nadat het uitgaansverbod in maart ten einde kwam, hervatten inwoners en winkeliers het leven tegen wil en dank. Sommige delen zijn met metershoge betonplaten nog altijd afgesloten. De voor het beleg al sterk aanwezige politie heeft nu op vrijwel iedere straathoek een post ingericht en ook civiele agenten zijn in groten getale aanwezig.

Kocero Tokdemir, een lokale bestuurder uit één van de nog altijd afgesloten wijken, is daarom in een park buiten Sur neergestreken. Op zijn telefoon laat hij foto’s de verwoesting van zijn wijk zien zien, : ‘Ik nam deze foto’s stiekem met mijn telefoon toen we van de gouverneur toestemming kregen om een raming van de schade te maken.’ De staat bood hem 1.000 Turkse lira (333 euro) als compensatie. ‘Een belediging. Zo willen ze onze hoop dat we kunnen terugkeren breken,’ aldus Tokdemir die het aanbod net als de meeste gedupeerde bewoners niet accepteerde.

Namens gemeente Diyarbakir is Necati Pirinccioglu verantwoordelijk voor stadsontwikkeling. Via satellietfoto’s inventariseert hij de schade in Sur. Meer dan 800 gebouwen, waaronder belangrijk cultureel erfgoed, waar de laatste jaren veel in werd geïnvesteerd, werden met de grond gelijk gemaakt. UNESCO, dat Sur vorig jaar nota bene op de werelderfgoedlijst plaatste, bleef stil. ‘Omdat het UNESCO-comité deze zomer in Istanbul verzamelde, durfde het geen kritiek te leveren op Turkije,’ stelt Pirinccioglu.

In april nam de regering een beslissing tot snelle onteigening van Sur, een maatregel die de Diyarbakir Balie in een rechtszaak, die nog altijd loopt, aanvocht. In de tussentijd gaat Pirinccioglu door met het verzamelen van bewijs tegen wat hij een regelrechte bezetting noemt. ‘Misschien niet nu, maar op een dag zullen degenen die hiervoor hun handtekening zetten daarvoor verantwoordelijkheid afleggen,’ stelt hij vastberaden.

Afgelopen weekeinde kondigde premier Binali Yildirim in Diyarbakir een groot investeringspakket voor de regio aan, met daarin ook vernieuwingsplannen voor Sur. Direct buiten de stadsmuren heeft het ministerie van mileu en stadsplanning een bureau ingericht met glimmende folders, waarin vlinders door de gladgetrokken straten van Sur vliegen. Dogan heeft geen fiducie in de plannen van de regering: ‘Ze jagen ons weg voor woningen voor de rijken en wij kunnen er niks aan doen. Ik had wel een spandoek voor de premier willen openen om mijn stem te laten horen, maar als ik dat doe wordt ik direct gearresteerd,’ treurt de Dogan de serbet-verkoper.

De politieke repressie neemt in de nasleep van de mislukte couppoging van 15 juli ook voor de Koerden hand over hand toe. Eerder deze week werden 11.000 leraren met vermeende banden met de PKK op non-actief gesteld. Donderdag kondigde staatspersbureau Anadolu Ajansi aan dat door de regering geplaatste bewindvoerders de leiding over gemeente Sur zullen krijgen. Dat bericht bleek niet te kloppen, maar bewoners verwachten zo’n maatregel ieder moment. In feite zijn ze de zeggenschap over hun eigen stad al veel langer kwijt.

Maquette

Tussen kleurrijke moskeëen en kerken, die hij als kleine jongen maakte, werkte Fesih Gündogar de afgelopen 20 jaar in zijn atelier aan een maquette van Sur. Uiterst nauwkeurig mat hij door de jaren heen duizenden straatjes en gebouwen op om ze in zijn maquette op te nemen. Tijdens het 103 dagen durende beleg bleef Gündogar in ongewis over het lot van zijn levenswerk, dat in de oude stad zelf voor publiek toegankelijk is. Uiteindelijk bleek de schade met twee kogelgaten in de glazen wand rondom de maquette en lichte schade aan de stadsmuren mee te vallen. Hoewel het Sur van de maquette niet meer bestaat is zijn werk bijna voltooid. ‘Ik moet alleen Tigris nog opnieuw schilderen, en bomen rondom de stad plaatsen,’ zegt hij. Mensen die ooit in Sur woonden kijken rondom de maquette naar de straten van hun herinneringen. Na de verwoesting van een deel van Sur heeft Gundogar’s maquette zo een nog specialere betekenis gekregen.

Getagged onder :

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.